Groenland Crisis - Onvermijdelijke Handelsoorlog met VS en ICT Gevolgen
Oké we weten het nu wel, we kunnen niet langer op Amerika vertrouwen voor onze ICT infrastructuur.1 De Groenland-crisis escaleert snel en maakt een handelsoorlog met de Verenigde Staten onvermijdelijk. Tegelijkertijd zijn we voor de bedrijfsvoering van de Nederlandse overheid 100% afhankelijk van Amerika. Oké crisis dus, maar wat zijn de gevolgen voor onze ICT-infrastructuur? Welke tijdlijn kunnen we verwachten? En welke maatregelen moeten lokale besturen nemen om de impact te verzachten?
De Groenlandcrisis: geschiedenis, aanleiding en huidige stand van zaken
De interesse van de Verenigde Staten in Groenland is allesbehalve nieuw, net zo als de aanpak. Het gaat terug tot de 19e eeuw, toen minister van Buitenlandse Zaken William Seward in 1867 al overwoog het eiland te kopen van Denemarken, als onderdeel van een bredere Arctische expansie.2 In 1910 werd een ruil voorgesteld waarbij Groenland geruild zou worden voor territoria elders, maar dat mislukte. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bezette de VS Groenland om Duitse invloeden tegen te houden, en in 1946 bood president Truman 100 miljoen dollar aan Denemarken voor de aankoop, erkennend de strategische waarde voor de Koude Oorlog.3 Denemarken weigerde, maar de VS kreeg wel militaire bases via een defensieverdrag in 1951 (Dat druk leidt tot toezeggingen is dus niet nieuws). Dit pact geeft de VS al brede toegang, maar Trump wil meer: volledige controle over het eiland voor minerale rijkdommen en Arctische dominantie.
De huidige crisis ontstond toen Trump in 2019 Groenland wilde 'kopen', wat Denemarken afwees als absurd.4 Nu, in 2026, escaleert het: Trump noemt Groenland een 'nationale veiligheidsprioriteit' en dreigt met annexatie of militaire actie om Russische en Chinese invloeden tegen te houden. Hij argumenteert dat Groenland onvoldoende verdedigd is – 'twee hondensleeën' – en dat de VS het moet bezitten.5 Denemarken en Groenland verwerpen dit fel, gesteund door de EU en NATO-bondgenoten, die waarschuwen dat een aanval op Denemarken (een NATO-lid) de alliantie zou breken. Groenlands premier benadrukt soevereiniteit binnen NATO, terwijl Europese leiders zoals Frankrijk en Duitsland contingency-plannen maken.6 De crisis is geopolitiek: Groenland smelt door klimaatverandering, opent nieuwe handelsroutes en onthult zeldzame aardmetalen cruciaal voor tech. Trump's push vóór midterms is electoraal: het speelt in op 'America First' en afleiding van binnenlandse problemen.
Drukmiddelen: welke drukmiddelen kan Amerika toepassen, waarom gaan ze die toepassen en voorbeelden
Amerika heeft meerdere drukmiddelen om Groenland te verkrijgen, waaronder economische sancties, handelsrestricties en ICT-blokkades. De VS kan tarieven opleggen op Europese importen, zoals staal of auto's, om Denemarken te dwingen. Maar ICT is een krachtig wapen: veel Europese overheden en bedrijven zijn afhankelijk van Amerikaanse providers zoals Microsoft, Google en AWS voor cloud, email en data-opslag. De VS kan diensten uitschakelen – de 'rode knop' – wat chaos veroorzaakt: email uit, clouds ontoegankelijk, systemen lam.7
Voorbeelden tonen dat de VS ICT weaponiseert voor geopolitieke druk. In 2025 blokkeerde Microsoft accounts van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag op bevel van de VS, vanwege sancties tegen ICC-onderzoeken naar Amerikaanse troepen. Dit leidde tot operationele chaos bij het ICC, dat overstapte op Europese open source.8 Iran-sancties: De VS dwong bedrijven zoals Apple en Google om diensten te blokkeren, inclusief app stores, wat Iran's economie trof.9 Sancties op EU-regulators: In 2025 legde de VS visa-bans op aan Thierry Breton en andere EU-officials voor regulering van big tech onder de Digital Services Act, noemend het 'censuur' van Amerikaanse spraak.10 Het is dus niet de vraag óf Trump aan de knoppen draait, maar wanneer – historisch gebruikt de VS ICT voor druk, goedkoop en effectief zonder militair geweld.
Een heldere tijdlijn: waarom Trump gaat schakelen vóór de midterms
Oké, laten we eerlijk zijn: Trump heeft in eigen land een populariteitsprobleem.11 Met de midterms aankomende november loopt hij het risico zowel het huis van afgevaardigden als de senaat te verliezen. De haast waarmee hij het Groenlandvraagstuk oppakt, moet dus in die context worden geplaatst.
De tijdlijn ziet er als volgt uit, met zowel Amerikaanse escalatie als Europese reactie:
Januari-februari 2026: Trump escaleert
- Amerikaanse actie: Trump intensiveert zijn dreigementen richting Denemarken en Groenland, inclusief militaire opties, om 'America First' te etaleren en af te leiden van binnenlandse economische problemen.12
- Binnenlands verzet: Republikeinen breken ranks – zelfs partijgenoten vinden de Groenland-dreigementen te ver gaan.11 Trump gebruikt de spanningen echter voor grote rally's.
- Europese reactie: EU-leiders roepen spoedoverleg bijeen. Frankrijk en Duitsland maken contingency-plannen, terwijl de EU begint met voorbereiden van economische tegenmaatregelen.6
Maart-april 2026: EU bereidt sanctiepakket voor
- Europese actie: De EU kondigt eerste pakket ICT-sancties aan, waaronder:
- Amerikaanse reactie: VS dreigt met tegenmaatregelen. Handelstarieven op Europese auto's en staal worden aangekondigd.
- Escalatie: De handelsoorlog wordt realiteit. Beide blokken verhogen de druk.
Mei-juni 2026: Wederzijdse escalatie
- VS-maatregelen: Trump voert daadwerkelijk tarieven in op Europese goederen. Eerste signalen van mogelijke ICT-restricties.
- EU-maatregelen: Hogere kosten voor VS-tech-bedrijven, beperkingen op markttoegang, en boetes voor non-compliance met DSA/DMA.15
- ICT-sector alarmeert: Europese overheden en bedrijven beginnen met noodplannen. Eerste migraties naar Europese providers starten.
Juli 2026: NAVO-top als onderhandelmoment én Trump's rode knop
- NAVO-top: In juli vindt de jaarlijkse NAVO-top plaats – het perfecte podium voor onderhandelingen én escalatie. Denemarken roept NATO Article 5 ter sprake als Trump militaire druk opvoert.4, 6
- Climax: Als onderhandelingen vastlopen of Trump onvoldoende concessies krijgt, drukt hij mogelijk op de 'rode knop' – grootschalige ICT-shutdowns als pressiemiddel. Email uit, clouds ontoegankelijk, systemen lam.
- Timing: Dit gebeurt vlak vóór de Amerikaanse midterms (november), zodat Trump zich kan profileren als 'sterke leider die concessies afdwingt' of 'winnaar van onderhandelingen' – afhankelijk van het resultaat.
- Europees antwoord: EU activeert noodplannen. Massa-migratie naar Europese ICT-providers begint. EuroStack en Gaia-X krijgen versnelde financiering.
Augustus-november 2026: Oploop naar midterms
- Trump's strategie: Gebruikt Groenland-crisis als campagne-thema. Presenteert zichzelf als verdediger van Amerikaanse belangen, afleiding van binnenlandse problemen.
- Historische parallel: Vergelijkbaar met zijn tarieven op China rond de midterms van 2018 – gedurfde stappen om de base te mobiliseren.
- Europa stabiliseert: Noodmigraties zijn pijnlijk maar noodzakelijk. Eerste overheidssystemen draaien op Europese infrastructuur.
Europees antwoord: hoe Europese sancties en tarieven in voorbereiding hetzelfde gaan veroorzaken – zet Trump het niet uit dan maakt de EU het onbetaalbaar
Europa bereidt al sancties voor: De EU overweegt phase-out van Chinese ICT, maar verschuift focus naar VS-ICT restricties als reactie op Groenland-dreigementen.14 Dit omvat tarieven op Amerikaanse tech-imports, verplichte data-lokalisatie en voorkeur voor Europese providers. Als Trump niet uitschakelt, maakt de EU het onbetaalbaar: hogere kosten voor VS-bedrijven, beperkingen op markttoegang, en boetes voor non-compliance met DSA/DMA.15 Dit escaleert de oorlog: Trump reageert met shutdowns, maar EU's maatregelen dwingen overstap naar eigen ecosystemen, reducerend afhankelijkheid. De EU's Digital Networks Act refraint van harsh sancties op VS-tech, maar recente dreigementen suggereren escalatie. Hetzelfde veroorzakend: wederzijdse represailles leiden tot ICT-disrupties.
Gevolgen voor (lokaal) bestuur: acute bedreiging bedrijfscontinuïteit, kosten, minder functies
Voor lokaal bestuur zijn de gevolgen acuut: ICT-uitval bedreigt bedrijfscontinuïteit – emails uit, clouds ontoegankelijk, administratie lam. Dit leidt tot chaos in dienstverlening: subsidieaanvragen stagneren, burgercontact hapert, en kritieke systemen falen. Kosten stijgen: noodmigraties zijn duur, productiviteitsverlies loopt op, en alternatieven vereisen investeringen. Minder functies: Zonder VS-tools verliezen we advanced features als AI-integraties, wat efficiëntie reduceert. Lokaal bestuur, afhankelijk van Microsoft Office en Google Workspace, kan weken downtime ervaren – vergelijkbaar met federale shutdowns in 2025, waar IT-operaties halt hielden.16 Dit erodeert vertrouwen en verlamt de economie.
Beheersmaatregelen: lange termijn (gelijkwaardig ecosysteem), acute korte termijn (uitwijkmogelijkheid inrichten)
Beheersmaatregelen splitsen in lange en korte termijn. Lange termijn: Bouw gelijkwaardig ecosysteem op – EuroStack voor soevereine ICT, met SovereignAI voor AI, DataCommons voor data-uitwisseling, en open source tools als Nextcloud. Dit reduceert afhankelijkheid, met investeringen in lokale data-centers en training. Acute korte termijn: Richt uitwijkmogelijkheden in – schaduwsystemen met backups op Europese providers, hybride setups voor snelle switch. Als knop ingedrukt wordt, migreer onmiddellijk om continuïteit te behouden. Lokaal bestuur: Inventariseer afhankelijkheden nu, zet pilots op met open source, en werk samen voor subsidies. Voor private sector en burgers: Campagnes voor overstap, incentives voor EU-tech, en gratis tools om soevereiniteit te bevorderen.
Hoop: We kunnen dit happen mits we nu tot actie overgaan
Ondanks de dreiging is er hoop: We kunnen dit aan als we nu handelen. Door proactief te migreren naar Europese ICT, vermijden we chaos en bouwen soevereiniteit op. Dit creëert jobs, reduceert kosten op lange termijn, en versterkt economie. Niet meedoen aan deze transitie – inclusief AI-adoptie – trekt burger en overheid definitief uit elkaar, creërend twee werelden: een AI-empowered samenleving versus een analoge overheid. Actie nu voorkomt dit onherstelbare schisma.