8 berichten getagd met "common-ground"

De trein dendert door het Belgische landschap. Buiten glijden weilanden voorbij, binnen zit ik met een lauwe koffie en een hoofd vol indrukken. Twee dagen FOSDEM. Twee dagen open source halleluja. En nu terug naar de werkelijkheid – naar aanbestedingen, naar vergaderingen, naar de dagelijkse praktijk waarin "open source overwegen" nog te vaak een checkbox is.

Maar dit jaar voelt anders. Iets is verschoven. En terwijl de trein Antwerpen passeert, probeer ik te begrijpen wat.

Het coalitieakkoord 2026 leest als een wensenlijstje voor iedereen die al jaren pleit voor digitale soevereiniteit.[^1] Digitale autonomie als uitgangspunt. Afbouw van strategische afhankelijkheden. Open source als criterium bij inkoop. Een Europese digitale infrastructuur. Een AI-fabriek in Noord-Nederland. Het klinkt als muziek in de oren – en dat is precies het probleem. Want muziek kun je niet eten, en mooie woorden betalen geen serverrekeningen.

Laten we eerlijk zijn: dit akkoord erkent eindelijk wat we al jaren roepen. Nederland is te afhankelijk geworden van een handvol buitenlandse techspelers.[^2] Technologie wordt steeds vaker als geopolitiek machtsmiddel ingezet.[^3] De ICC-affaire – waar Microsoft-accounts van het Internationaal Strafhof werden geblokkeerd na Amerikaanse sancties – was een wake-up call die tot in de Trêveszaal doordrong.[^4] Maar erkenning is niet hetzelfde als actie. En dit akkoord mist één cruciaal ingrediënt: tanden.

Stel je voor: een overheid die miljoenen investeert in IT-projecten, en die vraagt zich af of dat geld niet slimmer besteed kan worden. Niet alleen om ambtenaren efficiënter te laten werken, maar om heel Nederland een boost te geven. Want publieke investeringen reiken verder dan de muren van het stadhuis. "Public Money is Public Code" is een goed begin – code openbaar maken zodat iedereen kan meekijken en hergebruiken. Maar wat als we een stap verder gaan? Wat als projecten zo worden gestuurd dat de ontwikkelde tools niet alleen voor de overheid zijn, maar bruikbaar voor het MKB, zzp'ers en verenigingen? Welkom bij Public Money is Public Functionality: functionaliteit generiek ontwerpen, zodat het de hele samenleving versterkt.

Dit is geen wensdenken, maar een praktische shift die al in gang is gezet met initiatieven als Common Ground. Laten we duiken in waarom dit werkt, met verhalen uit de praktijk, en hoe dit impact maakt die verder gaat dan budgetrapporten.

Nederland loopt voorop met Common Ground. Europa bouwt aan Eurostack. Hoe verhouden deze initiatieven zich tot elkaar? En wat kunnen we van elkaar leren?

Hé, Europa! Herinner je je die goede oude dagen nog? Toen Amerika de grote, vriendelijke reus was die de wereldorde bewaakte met een Big Mac in de ene hand en een cloud-server in de andere? Ja? Nou, wakker worden! Die Pax Americana is voorbij. Het is tijd voor Post-Americana, waar we niet langer blindelings vertrouwen op Foreign Tech – Amerikaanse, Chinese en Russische techbedrijven die gehoorzamen aan mogendheden die niet altijd onze beste vrienden zijn. Het probleem zit hem niet in “Big Tech” omdat ze groot zijn of onetisch zijn (spoiler ze zijn bijde), maar omdat ze vreemd zijn: onderworpen aan wetten en politieke grillen van landen die onze soevereiniteit, privacy en veiligheid zomaar kunnen ondermijnen.[^19]

En laten we eerlijk zijn: onze relatie met deze Foreign Tech-giganten lijkt verdacht veel op een klassieke loverboy-constructie. Ze verleiden ons met gratis of spotgoedkope diensten, maken ons volledig afhankelijk, en zodra we diep in de relatie zitten, trekken ze de controle naar zich toe – of laat het Witte Huis, Beijing of Moskou de teugels aantrekken.[^21] Tijd om uit deze toxische relatie te stappen.

AI is niet beter dan de data waarop het draait. Een slimme datalaag is geen nice-to-have, maar de absolute basis voor verantwoorde AI in de overheid. En die datalaag moet je nu goed inrichten – niet pas als je AI wilt toevoegen.

Stel je voor: een ambtenaar krijgt een AI-advies over een uitkeringsaanvraag. Het systeem zegt "afwijzen". Maar waarom? Welke data zijn gebruikt? Zit er bias in? Kan de burger uitleg krijgen? In een democratische samenleving is dit geen technische vraag, maar een bestuurlijke noodzaak. Kunstmatige intelligentie kan een krachtige partner zijn voor de overheid – sneller werken, betere analyses, meer burgergericht. Maar alleen als we begrijpen hoe het werkt, kunnen verantwoorden wat het doet, en kunnen ingrijpen als het fout gaat. Open source is daarbij geen technische hobby, maar een vereiste voor transparantie, controle en vertrouwen.[^1]

In een tijd waarin gesloten AI-systemen – black boxes van grote techbedrijven – domineren, kiezen wij voor een andere weg. Een weg die past bij onze waarden: open, inspecteerbaar, samen verbeterbaar. Dit blog legt uit waarom open source essentieel is voor overheids-AI, hoe Common Ground daarbij helpt, en waarom dit geen luxe is, maar een must.

Oké we weten het nu wel, we kunnen niet langer op Amerika vertrouwen voor onze ICT infrastructuur.[^19] De Groenland-crisis escaleert snel en maakt een handelsoorlog met de Verenigde Staten onvermijdelijk. Tegelijkertijd zijn we voor de bedrijfsvoering van de Nederlandse overheid 100% afhankelijk van Amerika. Oké crisis dus, maar wat zijn de gevolgen voor onze ICT-infrastructuur? Welke tijdlijn kunnen we verwachten? En welke maatregelen moeten lokale besturen nemen om de impact te verzachten?