De overheid wil open source. Maar waarom eigenlijk? Het antwoord is genuanceerder dan de meeste beleidsnotities suggereren. Er zijn meer redenen dan je zou denken — en ze zijn allemaal valide.
De overheid houdt van open source. Zolang ze het zelf mogen bouwen.
Dat klinkt cynisch, maar ik meen het. Bij Common Ground lopen we hier dagelijks tegenaan. Het is ook een gevoelig onderwerp. Niemand wil horen dat zijn project een duplicaat is. Daarom vergelijk ik Europa's twee grootste soevereine werkplekprojecten: OpenDesk (Duitsland) en La Suite Numérique (Frankrijk). Zelfs op dat niveau botsen ze niet op functionaliteit maar op aanpak. OpenDesk shopt best-of-breed componenten bij bestaande projecten. La Suite bouwt alles zelf. Niet om Nederlandse collega's op de tenen te trappen, maar om het patroon zichtbaar te maken. Want het patroon is overal hetzelfde.
Overheden die open source omarmen als de toekomst, die soevereiniteit en samenwerking prediken, en die vervolgens hun eigen versie bouwen van iets dat al bestaat. Met eigen standaarden. Eigen integraties. Eigen eilandjes. Het is een beetje alsof je Narcissus Product Owner maakt.
Het resultaat? Een landschap van open source projecten die niet met elkaar praten, geld dat verdampt aan duplicatie, en bestaande communities die verzwakken terwijl overheden hun eigen weg gaan.
Laten we eerlijk zijn: het probleem is niet dat overheden open source willen. Het probleem is hoe ze het doen.
In februari 2025 bedacht Andrej Karpathy — medeoprichter van OpenAI, voormalig hoofd AI bij Tesla — de term "vibe coding".[^1] Zijn beschrijving: je geeft je volledig over aan de AI, klikt overal "Accept All", leest geen diffs, en praat tegen je editor alsof het een collega is. Code? Welke code? Je vibet. De post ging viral — meer dan 4,5 miljoen views — en Collins Dictionary maakte het Woord van het Jaar 2025.
Karpathy noemde het zelf een aanpak voor "throwaway weekend projects". Maar de wereld nam het serieuzer dan hij bedoelde. Y Combinator rapporteerde dat 25% van de startups in hun Winter 2025-batch codebases had die voor 95% door AI waren gegenereerd.
En ik snap het. Ik gebruik zelf dagelijks AI bij het ontwikkelen. Het is verleidelijk. Het is snel. Het voelt productief. Maar er is een verschil tussen AI als hulpmiddel bij het bijdragen aan bestaande projecten, en AI als excuus om alles zelf te bouwen.
Open source lost jouw lock-in niet op. Dat moet je zelf doen.
Ik merk het steeds vaker in gesprekken over digitale soevereiniteit en migraties weg van Foreign Tech. Er wordt naar open source gekeken als een soort wondermiddel. Alsof je Collabora Office[^1] installeert, Nextcloud[^2] uitrolt, en dan vanzelf verlost bent van twintig jaar Microsoft-afhankelijkheid. Maar zo werkt het niet. Open source is geen stofzuiger die jouw puinhoop opruimt. Het is een fundament om op te bouwen — maar dan moet je eerst je eigen rommel opruimen.
De trein dendert door het Belgische landschap. Buiten glijden weilanden voorbij, binnen zit ik met een lauwe koffie en een hoofd vol indrukken. Twee dagen FOSDEM. Twee dagen open source halleluja. En nu terug naar de werkelijkheid – naar aanbestedingen, naar vergaderingen, naar de dagelijkse praktijk waarin "open source overwegen" nog te vaak een checkbox is.
Maar dit jaar voelt anders. Iets is verschoven. En terwijl de trein Antwerpen passeert, probeer ik te begrijpen wat.
Het coalitieakkoord 2026 leest als een wensenlijstje voor iedereen die al jaren pleit voor digitale soevereiniteit.[^1] Digitale autonomie als uitgangspunt. Afbouw van strategische afhankelijkheden. Open source als criterium bij inkoop. Een Europese digitale infrastructuur. Een AI-fabriek in Noord-Nederland. Het klinkt als muziek in de oren – en dat is precies het probleem. Want muziek kun je niet eten, en mooie woorden betalen geen serverrekeningen.
Laten we eerlijk zijn: dit akkoord erkent eindelijk wat we al jaren roepen. Nederland is te afhankelijk geworden van een handvol buitenlandse techspelers.[^2] Technologie wordt steeds vaker als geopolitiek machtsmiddel ingezet.[^3] De ICC-affaire – waar Microsoft-accounts van het Internationaal Strafhof werden geblokkeerd na Amerikaanse sancties – was een wake-up call die tot in de Trêveszaal doordrong.[^4] Maar erkenning is niet hetzelfde als actie. En dit akkoord mist één cruciaal ingrediënt: tanden.
De afgelopen maanden heb ik intensief gewerkt met cloud-based AI development tools zoals Cursor met Claude. En eerlijk? Ik ben er super blij mee. De kwaliteit, snelheid en integratie zijn fantastisch. Maar er zit een addertje onder het gras: vendor lock-in, privacy concerns bij gevoelige projecten, en vooral - de kosten lopen snel op. Bij intensief gebruik betaal je al gauw €100-200/maand voor API calls, en bij heavy development kan dat oplopen tot €1000-2000/maand.[^1]
Tijd voor een experiment: een volledig lokale AI development omgeving, waarin niet één maar een heel team van gespecialiseerde LLMs samenwerkt aan software development. Het concept van een 'Council of LLMs' - meerdere AI-agents die samenwerken - is niet nieuw. Platforms zoals AutoGPT, BabyAGI, en MetaGPT hebben dit al verkend,[^2] en Microsoft Research werkt aan AutoGen voor multi-agent systemen.[^3] Maar kan dit concept ook lokaal werken? En nog belangrijker: kan een Council of LLMs een menselijk development team vervangen?
Dat is de uitdaging die dit blog probeert te beantwoorden.
"Is open source volwassen genoeg voor overheidsinzet?" Die vraag hoor ik regelmatig in vergaderzalen en bij koffieautomaten. Bestuurders en ambtenaren twijfelen: kunnen we dit wel aan? Is het niet te risicovol? Laten we eens kritisch naar die vraag kijken – want misschien stellen we wel de verkeerde vraag. De kernvraag is eigenlijk: wat verstaan we onder 'volwassen'? En belangrijker nog: waarom hanteren we voor open source een maatstaf die we historisch nooit voor proprietary software hebben gebruikt?
Stel je voor: een overheid die miljoenen investeert in IT-projecten, en die vraagt zich af of dat geld niet slimmer besteed kan worden. Niet alleen om ambtenaren efficiënter te laten werken, maar om heel Nederland een boost te geven. Want publieke investeringen reiken verder dan de muren van het stadhuis. "Public Money is Public Code" is een goed begin – code openbaar maken zodat iedereen kan meekijken en hergebruiken. Maar wat als we een stap verder gaan? Wat als projecten zo worden gestuurd dat de ontwikkelde tools niet alleen voor de overheid zijn, maar bruikbaar voor het MKB, zzp'ers en verenigingen? Welkom bij Public Money is Public Functionality: functionaliteit generiek ontwerpen, zodat het de hele samenleving versterkt.
Dit is geen wensdenken, maar een praktische shift die al in gang is gezet met initiatieven als Common Ground. Laten we duiken in waarom dit werkt, met verhalen uit de praktijk, en hoe dit impact maakt die verder gaat dan budgetrapporten.
Deze blog is nog in concept-fase en wordt mogelijk nog aangepast voor publicatie.
Nederland loopt voorop met Common Ground. Europa bouwt aan Eurostack. Hoe verhouden deze initiatieven zich tot elkaar? En wat kunnen we van elkaar leren?
Hé, Europa! Herinner je je die goede oude dagen nog? Toen Amerika de grote, vriendelijke reus was die de wereldorde bewaakte met een Big Mac in de ene hand en een cloud-server in de andere? Ja? Nou, wakker worden! Die Pax Americana is voorbij. Het is tijd voor Post-Americana, waar we niet langer blindelings vertrouwen op Foreign Tech – Amerikaanse, Chinese en Russische techbedrijven die gehoorzamen aan mogendheden die niet altijd onze beste vrienden zijn. Het probleem zit hem niet in “Big Tech” omdat ze groot zijn of onetisch zijn (spoiler ze zijn bijde), maar omdat ze vreemd zijn: onderworpen aan wetten en politieke grillen van landen die onze soevereiniteit, privacy en veiligheid zomaar kunnen ondermijnen.[^19]
En laten we eerlijk zijn: onze relatie met deze Foreign Tech-giganten lijkt verdacht veel op een klassieke loverboy-constructie. Ze verleiden ons met gratis of spotgoedkope diensten, maken ons volledig afhankelijk, en zodra we diep in de relatie zitten, trekken ze de controle naar zich toe – of laat het Witte Huis, Beijing of Moskou de teugels aantrekken.[^21] Tijd om uit deze toxische relatie te stappen.
Deze blog is geschreven in het kader van Platform AI en Overheid, een initiatief gericht op verantwoorde AI-adoptie binnen de publieke sector.
Stel je voor: een ambtenaar krijgt een AI-advies over een uitkeringsaanvraag. Het systeem zegt "afwijzen". Maar waarom? Welke data zijn gebruikt? Zit er bias in? Kan de burger uitleg krijgen? In een democratische samenleving is dit geen technische vraag, maar een bestuurlijke noodzaak. Kunstmatige intelligentie kan een krachtige partner zijn voor de overheid – sneller werken, betere analyses, meer burgergericht. Maar alleen als we begrijpen hoe het werkt, kunnen verantwoorden wat het doet, en kunnen ingrijpen als het fout gaat. Open source is daarbij geen technische hobby, maar een vereiste voor transparantie, controle en vertrouwen.[^1]
In een tijd waarin gesloten AI-systemen – black boxes van grote techbedrijven – domineren, kiezen wij voor een andere weg. Een weg die past bij onze waarden: open, inspecteerbaar, samen verbeterbaar. Dit blog legt uit waarom open source essentieel is voor overheids-AI, hoe Common Ground daarbij helpt, en waarom dit geen luxe is, maar een must.
Oké we weten het nu wel, we kunnen niet langer op Amerika vertrouwen voor onze ICT infrastructuur.[^19] De Groenland-crisis escaleert snel en maakt een handelsoorlog met de Verenigde Staten onvermijdelijk. Tegelijkertijd zijn we voor de bedrijfsvoering van de Nederlandse overheid 100% afhankelijk van Amerika. Oké crisis dus, maar wat zijn de gevolgen voor onze ICT-infrastructuur? Welke tijdlijn kunnen we verwachten? En welke maatregelen moeten lokale besturen nemen om de impact te verzachten?
GitHub is fantastisch. Maar als je kijkt naar waar de wind waait in Silicon Valley, is het misschien tijd om alternatieven serieus te nemen. Dit is waarom Codeberg op mijn radar staat.