11 posts tagged with "overheid"

Open source lost jouw lock-in niet op. Dat moet je zelf doen.

Ik merk het steeds vaker in gesprekken over digitale soevereiniteit en migraties weg van Foreign Tech. Er wordt naar open source gekeken als een soort wondermiddel. Alsof je Collabora Office[^1] installeert, Nextcloud[^2] uitrolt, en dan vanzelf verlost bent van twintig jaar Microsoft-afhankelijkheid. Maar zo werkt het niet. Open source is geen stofzuiger die jouw puinhoop opruimt. Het is een fundament om op te bouwen — maar dan moet je eerst je eigen rommel opruimen.

Het coalitieakkoord 2026 leest als een wensenlijstje voor iedereen die al jaren pleit voor digitale soevereiniteit.[^1] Digitale autonomie als uitgangspunt. Afbouw van strategische afhankelijkheden. Open source als criterium bij inkoop. Een Europese digitale infrastructuur. Een AI-fabriek in Noord-Nederland. Het klinkt als muziek in de oren – en dat is precies het probleem. Want muziek kun je niet eten, en mooie woorden betalen geen serverrekeningen.

Laten we eerlijk zijn: dit akkoord erkent eindelijk wat we al jaren roepen. Nederland is te afhankelijk geworden van een handvol buitenlandse techspelers.[^2] Technologie wordt steeds vaker als geopolitiek machtsmiddel ingezet.[^3] De ICC-affaire – waar Microsoft-accounts van het Internationaal Strafhof werden geblokkeerd na Amerikaanse sancties – was een wake-up call die tot in de Trêveszaal doordrong.[^4] Maar erkenning is niet hetzelfde als actie. En dit akkoord mist één cruciaal ingrediënt: tanden.

"Is open source volwassen genoeg voor overheidsinzet?" Die vraag hoor ik regelmatig in vergaderzalen en bij koffieautomaten. Bestuurders en ambtenaren twijfelen: kunnen we dit wel aan? Is het niet te risicovol? Laten we eens kritisch naar die vraag kijken – want misschien stellen we wel de verkeerde vraag. De kernvraag is eigenlijk: wat verstaan we onder 'volwassen'? En belangrijker nog: waarom hanteren we voor open source een maatstaf die we historisch nooit voor proprietary software hebben gebruikt?

Veel aandacht gaat naar de risico's van AI. Maar wat als de overheid AI juist niet omarmt, terwijl de rest van de wereld dat wel doet? Die risico's zijn minstens zo groot - en veel reëler.

De overheid heeft enorme kansen met AI - niet om te automatiseren, maar om toegankelijker te worden. Stel je voor: een AI die burgers helpt door de wirwar van regels en regelingen heen. Dat is de toekomst van burgergericht werken.

AI kan de overheid efficiënter en menselijker maken, maar alleen als we het streng begrenzen met duidelijke handelingskaders. Stel je voor dat AI adviezen geeft voor subsidies of vergunningen – nuttig, maar hoe zorg je dat het binnen juridische en ethische grenzen blijft? Dit blog duikt in praktische toepassing, met voorbeelden, en scheidt wat AI mag (voorbereiden, adviseren) van wat niet (beslissen). Voor technische integratie, zie ons blog AI en Techniek: Veilige integratie.

Hoe integreer je AI veilig in overheidsapplicaties? En waarom is Mistral zo populair in de Nederlandse overheid - is het echt beter, of gaat het om andere overwegingen? Een technische deep-dive met praktische implicaties.

AI is niet beter dan de data waarop het draait. Een slimme datalaag is geen nice-to-have, maar de absolute basis voor verantwoorde AI in de overheid. En die datalaag moet je NU goed inrichten - niet pas als je AI wilt toevoegen.

Kunstmatige intelligentie kan een krachtige partner zijn voor de overheid - maar alleen als we begrijpen hoe het werkt en kunnen verantwoorden wat het doet. Open source is daarbij geen technische hobby, maar een bestuurlijke noodzaak.

Vanuit overheden krijgen we vaak de vraag: welke AI moet ik kiezen? Mistral, Cursor, ChatGPT? Wat is het meest ethische en wat is het beste?

Een logische vraag, maar het antwoord is grappig: Kies de AI die bij je social bubbel past. Huh, die bubbels weer? Ja, AI's volgen net zo goed sociale media-bubbels, of althans ze zijn onderhevig aan "waarden, normen en wereldbeelden" aan de hand van de informatie die ze tot zich nemen of juist negeren. In die zin zijn ze niet heel anders dan een social media gebruiker. Maar om te begrijpen hoe dit werkt (en waarom je er op moet letten) moeten we eerst even duiken in wat AI eigenlijk is.

Oké we weten het nu wel, we kunnen niet langer op Amerika vertrouwen voor onze ICT infrastructuur.[^19] De Groenland-crisis escaleert snel en maakt een handelsoorlog met de Verenigde Staten onvermijdelijk. Tegelijkertijd zijn we voor de bedrijfsvoering van de Nederlandse overheid 100% afhankelijk van Amerika. Oké crisis dus, maar wat zijn de gevolgen voor onze ICT-infrastructuur? Welke tijdlijn kunnen we verwachten? En welke maatregelen moeten lokale besturen nemen om de impact te verzachten?